Een hybride les geven? Zo doe je dat

voor PO en VO | bijgewerkt op 14 oktober 2020

Hoe geef je je leerlingen die thuis én op school zitten tegelijkertijd les? Of: hoe geef je van huis uit les aan je leerlingen die in de klas zitten? Deze 3 stappen en 5 lesfasen bieden houvast bij het verzorgen van hybride onderwijs.

Lesgeven is niet zinvol als leerlingen thuis vanuit de slaapkamer in pyjama inloggen, de camera uitzetten en intussen Instagrammen of gamen. Andersom geldt hetzelfde: als je als leraar zelf thuis zit en er is in de klas geen assistent, ook dan gaat het niet goed. De ideale hybride les kent dus een aantal vrijblijvende, maar ook minder vrijblijvende elementen, waarvoor je als leraar verantwoordelijk bent en die je af kan (of moet) dwingen. Het NRO heeft de kritische succesfactoren beschreven waaraan een les op afstand moet voldoen.

Leerlingen motiveren via Google Classroom of Microsoft Teams is bijvoorbeeld een uitdaging. Daarvoor kan je gebruikmaken van de zelfdeterminatietheorie van Deci & Ryan (Deci & Ryan, 1985; Ryan & Deci, 2000). Zij onderscheiden intrinsieke en extrinsieke motivatie. Er is sprake van intrinsieke motivatie wanneer leerlingen inzet en interesse tonen voor schooltaken en er met plezier aan werken. Extrinsieke motivatie wordt gekenmerkt door beloning of dwang als drijfveer. Beide zijn essentieel voor het vormgeven van een hybride les (deels thuis en deels op school).

Stap 1. Ken je beperkingen

Een hybride les is een surrogaatles: ‘Lesgeven via een scherm is als methadon voor een junk (aldus @tonvanhaperen via Twitter). Geen enkele leraar is hiervoor opgeleid en handleidingen zijn er feitelijk niet. Maar omdat we dit schooljaar nog te maken krijgen met hybride onderwijs, is het hebben van inzicht in je eigen digitale vaardigheden essentieel. Start dus vanuit je beperking, dat geeft een realistische basis en biedt meer garantie op succes. Naast je technische beperkingen heb je ook nog je eigen aandachtsboog. Het is niet eenvoudig om én les te geven én (digitaal) orde te houden én de chat in de gaten te houden waar leerlingen vragen stellen. Maak keuzes!

Stap 2. Werk aan het opbouwen van een (nieuw) automatisme

Een hybride les werkt vooral op basis van het inslijten van nieuwe lesvaardigheden. Op de lerarenopleiding heb je als leraar ooit gewerkt volgens de lesindeling van Ebbens of Marzano: eindeloos veel herhalingen met als doel een concept te internaliseren. Pas op een later moment laat je dit meer los en ga je variëren.

Een hybride les met een digitale insteek en met je leerlingen op afstand kent geen variatie. Je kunt als leraar niet gemakkelijk inspringen op de leerbehoeften van de leerlingen, of reageren als blijkt dat leerlingen iets moeilijk vinden. Dat is frustrerend en niet stimulerend voor je creativiteit en flexibiliteit, maar eenmaal onderweg kent de hybride les geen tussenstops meer. Houd hier rekening mee. Heb je bijvoorbeeld een clouddocumentje in Google gemaakt, maar je hebt de rechten niet op orde zodat leerlingen er niet bij kunnen, dan heb je een probleem. Dit krijg je niet gemakkelijk gefixt in de les. Accepteer je verlies: the show must go on”.

Techniekgedreven hybride onderwijs kent daarom andere didactische principes en andere beperkingen. Ook op het gebied van leerlingbegeleiding, feedback, samenwerkend leren en de te behandelen lesstof.

Stap 3. Pas de vijf lesfasen toe

Fase 1: Actieve aanwezigheid checken

Als jij, of een aantal leerlingen thuiszit, is het van belang dat iedereen op hetzelfde moment in de les zit. Zowel fysiek (in de klas) als digitaal in Meet of Teams.

Start je les daarom altijd met een externe prikkel, zodat je in je lerarendashboard kunt zien of alle leerlingen daadwerkelijk aanwezig zijn en actief meedoen (denk aan een quiz als Kahoot of Socrative). Niet alleen in de klas dus, maar ook thuis. Als de quiz aansluit op het huiswerk heb je direct een overzicht van welke leerling wat gedaan heeft. Houd de quiz kort en oppervlakkig. Het gaat niet om het vaststellen van hiaten, met deze informatie kun je in de komende les nog niet veel. Blijkt uit je dashboard dat sommige leerlingen de basale vragen fout beantwoorden? Maak hiervan een aantekening en zorg je dat je met deze leerlingen op een later moment het gesprek aangaat. Als het vaker gebeurt kun je dit doorgeven aan de mentor.

Fase 2: Instructie geven (van maximaal 6 minuten)

De instructie is altijd gericht op een deel van de leerstof die onderdeel uitmaakt van je lesprogramma, leerlijn of studiewijzer. Doe dit met behulp van een PowerPoint. Je kunt de PowerPoint ook van tevoren opnemen, maar dit is een tijdrovende klus en normaal gesproken zou je dat ook niet doen. Wees terughoudend met het opnemen van je klassikale instructie. Maak je een foutje, gaat er iets mis, of gebeurt er in de klas iets vervelends, dan is dit digitaal vastgelegd en kun je er nog lang last van hebben. Zeker als je gebruikmaakt van gratis streamingdiensten zoals WhatsApp en YouTube of de gratis variant van Zoom.

Laat je presentatie niet langer duren dan 6 minuten (zie de blog van Wilfred Rubens). Tijdens de instructie staan alle microfoons op mute, het maakt niet uit of de camera’s van de leerlingen aan- of uit staan (al moet je bij cameragebruik wel rekening houden met privacyoverwegingen). Na 6 minuten stel je 3 willekeurige leerlingen een basale vraag over de instructie. In de lerarenmodus doe jij de microfoon en de camera aan van de leerling die de vraag heeft gekregen aan (externe prikkel). Leerlingen kunnen op basis van je presentatie in de chatfunctie vragen stellen (interne prikkel) waarop je op een later moment antwoord kunt geven.

Voor de leerlingen die niet aanwezig zijn in de les (of als je zelf thuis zit) kan het heel handig zijn dat er vragen worden gesteld. Je kunt dan direct zien wat niet begrepen is. Je kunt voor vragen ook gebruikmaken van een ander platform (denk bijvoorbeeld aan Padlet), zodat je de vragen kunt volgen op een tweede scherm. Een extra laptop of tablet kan dan handig zijn. Je hoeft zo niet te multitasken in een programma als Meet of Teams. Ken je beperkingen.

Elke instructie gaat gepaard met een aantal suggesties voor verder leren of uitleg van andere onderdelen. Leerlingen in de klas volgen de instructie van de leraar ook via het scherm en met oortjes in. Heb je de mogelijkheid om als leraar te streamen, dan is dat een goed (of zelfs beter) alternatief.

Fase 3: In duo’s werken

Na de instructie gaan de leerlingen actief aan de slag met een verwerkingsopdracht die maximaal 15 minuten duurt. Dit is het moment waarop je in de klas de leerlingen kunt bevragen of alles duidelijk is en waar extra uitleg nodig is (interne prikkel). De leerlingen thuis kunnen in een afzonderlijke sessie (een breakout room) in duo’s aan de slag. De verwerkingsopdracht geef je uiteraard pas vrij in je elo na afloop van je instructie.

De verwerkingsopdracht bestaat uit verschillende kenniscomponenten waarbij de 15 minuten bepalend zijn. De verwerkingsopdracht moet na 15 minuten ingeleverd worden in Word (externe prikkel). Zorg dus dat je de tijd bewaakt en je leerlingen informeert. Na afloop van 15 minuten is iedereen weer aanwezig in de videoles en zitten ook de leerlingen in de klas weer met hun oortjes klaar. Zij doen niet mee met de presentatie. Twee duo’s presenteren de verwerkingsopdracht (zet hun camera en microfoon aan). Daarna kun jij feedback geven of kunnen andere leerlingen peer feedback geven.

Fase 4: Huiswerk opgeven

Huiswerk is misschien wel het belangrijkste onderdeel van je hybride les. Het succes van je volgende les wordt hierdoor bepaald. Wees realistisch in je ambitie. We zijn soms geneigd te grote onderdelen van de lesstof in het huiswerk te stoppen. Misconcepten zijn dan het gevolg en door de beperkte contacttijd kunnen die weleens zeer hardnekkig zijn. Maak bij het doorgeven van het huiswerk gebruik van de principes van flipping the classroom, het verschil is alleen dat deze nu na de les en niet voorafgaand aan de les plaatsvinden.

Zorg dat je bij het huiswerk de taken opdeelt in kleinere eenheden en zorg dat je de producten in een leeromgeving verzamelt, zodat jij kunt zien wie wanneer iets heeft gedaan. Laat leerlingen in groepjes van 2 of meer samenwerken. Zowel de leerlingen die vanuit huis werken als de leerlingen die op school aanwezig zijn deel je op in groepjes (externe prikkel).

Fase 5: De les afsluiten

De les afsluiten gaat ook anders dan anders. Je wilt immers dat de leerlingen tot het einde van de les actief meedoen, ook de leerlingen thuis. Op dit moment maak je bekend welke leerlingen in welk huiswerkgroepje zitten en welke afspraken je wilt maken. Dit is het moment waarop je met de leerlingen in afzonderlijke sessies (op afstand) even individueel contact hebt om enerzijds de onduidelijkheden weg te nemen (over wat er moet gebeuren) en om te vragen of er afzonderlijke ondersteuning nodig is (formatief handelen).

Voor het vo: je houdt bij wie tot het einde aanwezig waren en communiceert dit met de afdelingsleider of mentor (externe prikkel).

Bovenstaande 5 lesfasen van hybride onderwijs zijn een poging om structuur aan te brengen voor leraar en leerling. Tips en adviezen zijn welkom via ons loket.

Praktijkvoorbeelden

Terug