Op afstand meedoen in de eigen klas: zo werkt Bednet
In Vlaanderen hebben leerlingen die door ziekte langere tijd niet naar school kunnen, recht om online met hun klas verbonden te blijven. Bednet ondersteunt al twintig jaar scholen en gezinnen daarbij met afstandsonderwijs. Algemeen directeur Mathieu Tallon vertelt hoe de organisatie uitgroeide van een klein pioniersproject tot een vaste schakel in het Vlaamse onderwijs, en wat Nederlandse scholen daarvan kunnen leren.
In de kleuterklas staat op een bank een apparaat dat een beetje op een robot lijkt: een groot scherm, met een webcam en een handvat, en daarbovenop een blauwe kattenknuffel. Op het scherm is Quinn (5) te zien, die vanuit huis meekijkt in de klas vanwege zijn auto-immuunaandoening. Hij zwaait naar zijn klasgenootjes die wel op school zijn. Hij volgt op woensdagen onderwijs op afstand en de lerares doet in de klas intussen net alsof Quinn gewoon aanwezig is, want het Bednet-apparaat staat in de kring tussen de klasgenootjes.
Dit is hoe Bednet leerlingen op afstand in verbinding houdt met de school en hun klas. Maar het begon ooit met een vroege vorm van videobellen in 2004. Ouders van kinderen met kanker in Antwerpen merkten destijds hoe groot het isolement werd als hun kind langdurig afwezig was van school. Dat was de aanleiding voor de eerste pilot van Bednet, met een tiental leerlingen. Hierbij werd een vroege vorm van videobellen gebruikt om thuis, ziekenhuis en klaslokaal met elkaar te verbinden. ‘Het was baanbrekend om een liveverbinding te maken tussen een leerling thuis en de klas’, zegt Mathieu Tallon, algemeen directeur van Bednet. ‘Scholen hadden nauwelijks digitale middelen en de meeste mensen hadden nog nooit een videoconferentie meegemaakt. Maar we zagen meteen hoeveel het betekende voor leerlingen om erbij te blijven horen.’
In de jaren daarna groeide het initiatief: Bednet werkte stap voor stap aan het verbeteren van de techniek, het informeren van scholen en het uitbreiden van de ondersteuning. Tallon: ‘Het heeft tijd gekost om het systeem te verfijnen en om partners en overheden mee te krijgen. Maar het idee sprak aan iedereen aan: een leerling die verbonden blijft met de klas.’ In die beginjaren bezochten medewerkers van Bednet scholen en gezinnen nog fysiek. Ze spraken met leraren, ouders en zorgpartners om een haalbaar leertraject op te zetten. ‘Dat was heel tijdsintensief, maar bij een kleine groep leerlingen was dat ook mogelijk’, vertelt Tallon.
Van experiment naar recht
Maar tien jaar na de start werd een belangrijke ontwikkeling ingezet. In 2015 besloot de Vlaamse minister van Onderwijs namelijk dat alle leerlingen die om medische redenen afwezig zijn van school, het recht hebben om verbonden te blijven met hun klas. ‘Die beslissing gaf een duidelijk kader’, zegt Tallon. ‘Scholen weten sindsdien dat ze hiermee aan de slag kunnen en dat het onderdeel is van hun verantwoordelijkheid voor leerlingen die langdurig afwezig zijn.’
“Je kan je hand opsteken, je kan chatten, je kan de camera draaien zodat je alles goed kan zien. Met Bednet heb ik soms het gevoel dat ik ook gewoon in de klas zit.”
Sinds de vraag naar afstandsonderwijs daardoor sterk is toegenomen, werkt Bednet anders. Scholen hebben inmiddels een eigen structuur opgebouwd met ict-coördinatoren en leerlingbegeleiders die het traject organiseren en begeleiden. ‘Zij kennen de leerling en de schoolcontext het beste’, zegt Tallon. ‘We kunnen nu veel meer aansluiten op wat er al is en samen bekijken welke ondersteuning daarbij nodig is.’
Vooraf oplossingen bespreken
Er zijn daarbij verschillende soorten trajecten mogelijk bij Bednet. Bij voorspelbare afwezigheid, zoals een geplande operatie of revalidatie, bespreekt de school vaak al vooraf met gezinnen wat er nodig is. ‘In ongeveer zeventig procent van de gevallen dient de school zelf de aanvraag bij ons in’, vertelt Tallon. ‘Dan kijken we samen wat er mogelijk is en welk materiaal nodig is.’ Daarnaast is er een groep met onvoorspelbare uitval door chronische ziekte, daarbii is tijdige actie belangrijk. ‘Vooral omdat deze leerlingen anders soms langzaam van de radar verdwijnen.’
Alsof je echt in de klas zit
Scholen die Bednet inzetten, ontvangen een speciale set die ontworpen is voor situaties waarin een leerling online meedoet. De leerling verschijnt op een apparaat met scherm in de klas, gekoppeld aan een beweegbare camera en microfoon. ‘Daardoor kan de leerling zelf bepalen waar hij naar kijkt’, zegt Tallon. ‘De autonomie die dat geeft, is belangrijk.’
De omgevingsmicrofoon zorgt dat de leerling thuis hoort wat er in de klas gebeurt, zoals uitleg en groepsgesprekken. ‘Dat maakt dat je de les synchroon kunt volgen zoals die in de klas plaatsvindt’, vertelt hij. ‘En het helpt om je deel van de groep te blijven voelen.’
Stap voor stap in beeld komen
Niet alle leerlingen vinden het meteen gemakkelijk om in beeld te komen. Sommige jongeren vinden hun thuissituatie of uiterlijk gevoelig. Bijvoorbeeld door ziekte of behandeling. ‘Daarom maken we vooraf duidelijke afspraken’, zegt Tallon. ‘We bespreken wat de leerling wel en niet wil laten zien.’
“Toen Amine met Bednet aan de slag ging, zagen we direct een verschil. Ineens ging zijn wereld terug open en had hij contact met zijn vrienden. We hadden terug een vrolijke, happy Amine in huis!”
De verbinding is beveiligd en er worden geen lessen opgenomen. ‘Niemand kan zomaar meekijken of beelden bewaren’, benadrukt hij. ‘Dat is heel belangrijk voor de veiligheid van leerlingen en leraren.’ Soms wordt de zichtbaarheid van een leerling opgebouwd. ‘We kijken wat haalbaar is en welke stappen passen bij de situatie’, zegt Tallon.
Wat kan deze leerling aan?
Voordat een leerling Bednet aan de slag kan, kijken ze of de leerling fysiek en mentaal wel kan deelnemen aan online les. ‘We vragen altijd: past dit naast behandelingen en therapieën?’, zegt Tallon. ‘En is het haalbaar om mee te doen aan lessen waarin ook veel interactie plaatsvindt?’
Daarnaast bespreken ze de onderwijsdoelen. Het gaat niet alleen om het bijhouden van vakken, maar ook om sociaal contact en erbij horen. ‘Onderwijs is meer dan leerstof’, zegt Tallon. ‘De vraag is wat voor deze leerling op dit moment het belangrijkste is.’ Voor sommige leerlingen is een rustige opbouw nodig, vooral wanneer participatie in de klas veel energie vraagt of wanneer zichtbaar in beeld zijn spannend is. Ook voor jongere leerlingen zoals Quinn, is het niet haalbaar om een hele dag onderwijs op afstand te volgen: ‘Soms begint een leerling met kleinere momenten of een beperkt aantal lesuren.’
Maatwerk in plaats van standaardoplossing
Volgens Tallon moet online afstandsonderwijs niet geïsoleerd worden ingezet. ‘We denken altijd mee met scholen over de bestaande instrumenten’, zegt hij. ‘Naast Bednet zijn er bijvoorbeeld ook ziekenhuisscholen of leerlingen die af en toe naar school kunnen komen.’ Elke situatie vraagt om maatwerk. ‘We pleiten er niet voor dat elke zieke leerling altijd online moet deelnemen. Het gaat om een afweging: wat is passend, haalbaar en wenselijk voor deze leerling?’
Wat Nederlandse scholen kunnen meenemen
Bednet werkt intensief samen met scholen, zorgpartners en gezinnen, en wordt gefinancierd door de Vlaamse overheid en private steun. Voor ouders en leerlingen kost het niets om gebruik te maken van Bednet. ‘We zien onszelf als onderdeel van een breder netwerk. Alle schakels samen maken het mogelijk dat leerlingen die langdurig ziek zijn toch onderwijs kunnen blijven volgen.’
“Ik volg niet iedere les, omdat elke dag voor mij anders is. Ze zetten wel de machine de hele dag op in de klas, en dan kom ik in welke les me lukt.”
Hoewel de context in Nederland anders is, ziet Tallon dat bepaalde inzichten breder toepasbaar zijn. ‘Scholen kunnen kijken naar hoe ze de regie houden op het leertraject van leerlingen die langdurig afwezig zijn’, zegt hij. ‘Wie signaleert, wie stemt af en hoe kun je opties combineren?’
Volgens Tallon is een van de grootste uitdagingen dat leerlingen soms te laat een passende oplossing krijgen, vooral bij langdurige of frequente afwezigheid. ‘Als het contact met school weken of maanden stilvalt, wordt de drempel steeds hoger om terug te keren’, zegt hij. Daarom raadt hij scholen aan om bij aanhoudende afwezigheid vroegtijdig na te denken over digitale deelname. ‘Het helpt om de leerling betrokken te houden bij de klas’, zegt Tallon. ‘Als dat uitgangspunt centraal staat, dan kun je als school echt het verschil maken!’
Meer weten? Bekijk en lees meer ervaringen van leerlingen die gebruikmaken van Bednet.
Op de hoogte blijven van nieuwe interviews en updates over digitaal afstandsonderwijs? Meld je aan voor de nieuwsbrief van Les op afstand.