Pedagogiek
Een goed pedagogisch klimaat draait om contact: tussen leraar en leerlingen, en tussen leerlingen onderling. Goed contact zorgt voor veiligheid, actieve deelname, hogere leerprestaties en optimale ontwikkeling van leerlingen. Ook bij onderwijs op afstand blijft het essentieel om het juiste te doen op het juiste moment, vanuit het perspectief van de leerling. Op deze pagina lees je meer over pedagogische doelen, groepsgevoel, sociaal-emotioneel welbevinden, sociale verbondenheid en motivatie.
Pedagogische doelen stellen
Werk ook op afstand aan pedagogische doelen. Sluit aan bij je gebruikelijke aanpak in de klas. Dit houdt het herkenbaar voor leerlingen. Veel methodes voor sociaal-emotionele ontwikkeling bieden ondersteuning bij de thuissituatie.
Denk na over hoe je verwacht dat leerlingen zich online gedragen en hoe je wilt dat ze werken. Stel kleine, haalbare doelen op, liefst samen met je leerlingen. Dit kan klassikaal of individueel. Bedenk hoe je samen kunt reflecteren en eventueel een beloning kunt instellen bij het behalen van doelen.
Groepsgevoel
Zorg (wanneer mogelijk) dat leerlingen zich onderdeel blijven voelen van de groep. Bij synchroon werken kun je wekelijks een groepssessie houden, gericht op gezellig samenzijn. In de bovenbouw en het voortgezet onderwijs kunnen leerlingen deze sessies zelf voorbereiden.
Bij asynchroon onderwijs creëer je verbondenheid door:
- Creatieve opdrachten waarbij leerlingen foto’s en filmpjes delen in een beschermde omgeving.
- Een virtuele klassenruimte waar leerlingen interactie hebben met elkaar.
- Een blog waar leerlingen elkaars berichten lezen.
- Online aandacht voor speciale momenten, zoals verjaardagen.
Deze aanpak houdt de groep betrokken en verbonden, ongeacht de reden voor het afstandsonderwijs.
Sociaal-emotioneel welbevinden
Voer regelmatig gesprekken over het sociaal-emotioneel welbevinden van de leerlingen. Afstandsonderwijs kan uitdagend zijn, en sommige leerlingen hebben mogelijk een lastige thuissituatie. Je kunt dit onderwerp op verschillende manieren aankaarten. Denk aan individuele check-ins, groepsgesprekken over welzijn, of digitale tools voor anonieme peilingen. Betrek waar mogelijk ook ouders bij het monitoren van het welbevinden.
Een-op-eengesprekken
Spreek leerlingen regelmatig individueel en vraag hoe het gaat. Bij videobellen kun je hun reacties het beste zien. Pedagoog Kees van Overveld geeft tips voor deze gesprekken:
- Zorg voor regelmatig individueel contact met elke leerling en vraag naar het welbevinden.
- Merk je geen spanning in het contact? Dan gaat het goed.
- Bij enige spanning, geef je extra aandacht aan emotionele competenties. Bel of chat vaker, bied een luisterend oor en vraag door naar emoties en effecten op handelen en denken.
- Bij duidelijke spanning, focus je op technieken om de leerling rustig te krijgen, zoals zelfmanagementtechnieken. Maak afspraken over wat de leerling nodig heeft en zoek naar concrete oplossingen.
- Sluit elk gesprek af met een samenvatting van de afspraken en op een positieve manier.
- Bij grote zorgen zijn er vervolgacties nodig.
- Wijs leerlingen op de Kindertelefoon. Op YouTube staan uitlegfilmpjes hierover.
- Moedig leerlingen aan om ook met anderen te praten over hun gevoelens, zoals buren of grootouders.
- Benadruk dat je beschikbaar bent als er iets is en dat leerlingen je altijd kunnen bereiken.
In de onderstaande video geeft Overveld tips vanuit het coronaperspectief. Hoewel de situatie nu anders is, zijn zijn tips nog steeds bruikbaar voor de omgang met thuiszittende leerlingen.
Sociale verbondenheid en motivatie
Volgens Rob Martens ligt in het onderwijs de nadruk vaak op cognitie – wat je voor een toets moet leren. De sociale kant wordt soms als bijzaak gezien. Toch benadrukken pedagogen als Luc Stevens (NIVOZ) al jaren: zonder relatie geen prestatie. Gangbare motivatietheorieën ondersteunen dit, en tonen een sterke relatie tussen sociale verbondenheid en diepgaand leren en intrinsieke motivatie.
Leerlingen motiveren op afstand
In dit Kennisnetartikel vind je meer informatie over hoe je leerlingen kunt motiveren op afstand. Enkele bevindingen uit de publicatie:
- Maak online lessen actief. Vermijd lessen met alleen instructie en zenden, maar zorg voor actieve online lessen en sluit aan bij de kennisbehoeften van de leerlingen.
- Denk aan activiteiten als het maken van oefeningen en toetsen op de computer, werken aan een eigen weektaak, een presentatie of opdracht maken waarbij online informatie moeten worden opgezocht.
- Niet elke les kan online gegeven worden. Inventariseer bij welke lessen dat zou kunnen en welke lessen beter tot hun recht komen op school.
- Houd bij het ontwerpen van online lessen rekening met de basisbehoeften autonomie, competentie en verbondenheid.
- Effectief samenwerken vergroot de sociale cohesie tussen leerlingen. Leraren kunnen hierbij helpen door bijvoorbeeld van tevoren rollen te verdelen of doordat leerlingen elkaars hulp nodig hebben bij het afronden van een taak af te ronden.
Meer weten?
- Lees Contact tussen leraar en leerling belangrijk voor pedagogisch klimaat op leraar24.nl.