Verzuim en interventies
Welke aanpakken helpen om schoolverzuim terug te dringen? Op deze pagina vind je onderzoek naar interventies die scholen kunnen inzetten om verzuim te verminderen en leerlingen terug naar school te begeleiden.
Schoolweigering voorkomen en verminderen
In het artikel ‘Welke maatregelen helpen om ‘schoolweigering’ te voorkomen en te verminderen?’ bespreekt de Kennisrotonde op basis van onderzoek hoe schoolweigering ontstaat en wat helpt om het te voorkomen en te verminderen. Het gaat om leerlingen die zoveel stress en angst rond school ervaren dat ze vaak of langdurig afwezig zijn. De belangrijkste inzichten:
- Hoe langer een leerling niet naar school gaat, hoe moeilijker terugkeren wordt. Vroeg signaleren lijkt daarom belangrijk. Door afwezigheid systematisch te monitoren, merken scholen beginnend verzuim vroeg op en kunnen ze preventieve ondersteuning inzetten.
- Een veilig schoolklimaat en positieve relaties tussen leraren en leerlingen hangen samen met minder schoolweigering. Pesten en eenzaamheid op school hangen juist samen met meer schoolweigering.
- Schoolweigering hangt samen met een combinatie van factoren op het niveau van de school, het gezin en de leerling zelf. Of deze factoren oorzaak of gevolg zijn, is niet altijd duidelijk.
- Cognitieve gedragstherapie, waarbij leerlingen stapsgewijs oefenen met situaties die spanning oproepen, zoals naar school gaan, leidt meestal tot betere schoolaanwezigheid. Voor een deel van de leerlingen werkt deze aanpak niet.
- Leerlingen langdurig te veel beschermen tegen spannende schoolsituaties of juist volledige terugkeer forceren, werkt mogelijk averechts. Interventies gaan daarom meestal uit van een stapsgewijze terugkeer, waarbij kleine stappen effectiever zijn dan grote.
Terug naar school: effectieve interventies
De Inspectie van het Onderwijs onderzocht in de meta-analyse Terug naar school: effectieve interventies 65 internationale studies uit de periode 1990–2024 naar interventies tegen schoolverzuim. De belangrijkste conclusies:
- Interventies om schoolverzuim terug te dringen hebben een klein positief effect.
- Schoolbrede aanpakken zijn over het algemeen het meest effectief.
- Effectieve interventies combineren een preventieve schoolbrede aanpak met maatwerk gericht op de achterliggende oorzaken van verzuim.
- Een effectieve aanpak begint met helder beleid, een goede registratie van aanwezigheid en inzicht in de niveaus van verzuim: incidenteel, opkomend en structureel.